Ogrody natury...
KWIATEK DLA FINETKI 2 (Custom) blogi ! TAWUŁKA NA BLOGA AKSAMITKA NA BLOGA 3 konkurs ! KASZTANOWIEC NA BLOGA

http://www.cyklamen.blox.pl

OPIS OGÓLNY

Rodzina amarylkowatych (Amaryllidaceae) obejmuje wiele znanych i lubianych roślin ozdobnych, o pięknych kwiatach, np. narcyzy, hipeastra, kliwie, krinum, ismeny, śnieżyce, śnieżyczki i dziesiątki innych. Nazwa rodziny pochodzi od rodzaju Amaryllis, dawniej często mylnie kojarzonego z hipeastrum.
W I wydaniu Species Plantarum (1753) Linneusz opisał 9 gatunków w rodzaju Amaryllis. 8 z nich należy obecnie do innych rodzajów amarylkowatych, natomiast przyjęty za podstawę nazwy całej rodziny Amaryllis belladonna już w XVIII wieku bywał różnie rozumiany - czy jest to gatunek południowoafrykański, znany obecnie pod tą nazwą, czy może raczej południowoamerykański, znany obecnie jako Hippeastrum puniceum. W początkach XIX wieku przyjęto powszechnie pierwszą interpretację, choć w potocznym, ogrodniczym języku amarylisem nazywano również, a może przede wszystkim, hipeastrum.
W 1938 r. rozgorzała ostra dyskusja, "jaką roślinę miał Linneusz na myśli" opisując Amaryllis belladonna. Po stronie zwolenników amerykańskiego "rozumienia" tego gatunku opowiedziało się kilku znanych botaników ze Stanów Zjednoczonych. Argumenty przeciwników tego poglądu (i "wywracania" istniejącego nazewnictwa) były jednak na tyle istotne, że na VII Międzynarodowym Kongresie Botanicznym, w 1954 r., uchwalono, że Amaryllis belladonna odnosi się do gatunku z Południowej Afryki. Ponieważ uchwała ta nie zakończyła sporu, w roku 1984, podczas XIV Międzynarodowego Kongresu Botanicznego przyjęto za typ A. belladonna XVIII-wieczny, nieopisany okaz zielnikowy, przechowywany w British Museum i uważany za jedyny, na którym mógł się opierać Linneusz. Do dziś jednak można spotkać w Internecie pojedyncze głosy autsajderów, nie chcących się pogodzić z tymi, oficjalnie obowiązującymi ustaleniami.
Amarylkowate są typowymi przedstawicielami roślin jednoliściennych. Są to rośliny wieloletnie, z reguły cebulowe - wyjątek stanowią rodzaje Clivia, Cryptostephanus i niektóre gatunki z rodzaju Scadoxus, ze zgrubiałymi korzeniami. Liście najczęściej są równowąskie, tylko u niektórych rodzajów tzw. pseudoogonkowe, lancetowate do szerokoeliptycznych, naprzeciwległe lub ułożone spiralnie, czasem u nasady pochewkowate i tworzące tzw. pseudołodygę. Części nadziemne są z reguły krótkotrwałe, szybko rozwijające się. Większość amarylkowatych to typowe geofity - okres suszy lub zimy rośliny przechodzą w postaci cebul, pod ziemią. Jedynie nieliczne gatunki rosną w zbiornikach wodnych (np. niektóre gatunki Crinum) lub jako epifity (np. jeden z gatunków Hippeastrum).
Kwiaty najczęściej sześciopłatkowe, duże, barwne, najczęściej są lejkowate, rurkowate lub dzwonkowate. Okwiat nie jest zróżnicowany na kielich i koronę. Czasami płatki wewnętrznego okółka mają inny kształt i rozmiar niż okółka zewnętrznego (np. Galanthus). Barwa kwiatów: od białej, przez żółtą, pomarańczową, różową, do czerwonej. Kwiaty niebieskie i fioletowe spotyka się jedynie w rodzajach Griffinia, Worsleya i Lycoris. Czasem występują zielone przebarwienia, a nawet kwiaty w całości zielone. Wiele kwiatów nie ma zapachu, inne pachną mniej lub bardziej intensywnie, mniej lub bardziej przyjemnie - uważa się to za wynik przystosowania do określonych zapylaczy. Wszystkie kwiaty wydzielają nektar, choć mają różnie zbudowane i położone nektarniki.
Słupek dolny (zalążnia, zrośnięta z dnem kwiatowym, znajduje się poniżej płatków okwiatu). Słupek złożony jest z trzech owocolistków. Pręcików bywa zwykle 6. Jedynie kwiaty niektórych gatunków griffinii mają 5 pręcików, a kwiaty wielu getylisów - 18 lub więcej. W kwiatach wielu rodzajów występuje bardzo charakterystyczna dodatkowa powabnia, lejkowaty twór, tzw. przykoronek: samodzielny (niezależny od pręcików, np. u narcyzów) lub powstały przez rozrośnięcie się nasad pręcików (np. Ismene). Zależnie od rodzaju, kwiaty są osadzone pojedynczo lub tworzą baldaszkokształtne kwiatostany. Kwiatostan (również jednokwiatowy) jest w fazie pąka otoczony charakterystycznymi podsadkami, które mogą być wolne lub w różnym stopniu zrośnięte. Zwykle zasychają one w czasie rozwoju kwiatów, ale u niektórych gatunków pozostają żywe i stanowią dodatkową powabnię całego kwiatostanu. Pęd kwiatostanowy pozbawiony jest ulistnienia.
Owoc stanowi torebka lub jagoda. Nasiona mogą być suche lub wodniste, przystosowane do przenoszenia przez wiatr, wodę lub zwierzęta. 
Charakterystyczna dla amarylkowatych jest biosynteza i obecność w różnych częściach roślin specyficznych alkaloidów. Dlatego rośliny te są zwykle trujące. Znane są zastosowania niektórych gatunków w medycynie ludowej. Prowadzone są też badania nad potencjalnym wykorzystaniem niektórych alkaloidów amarylkowatych w medycynie (m. in. jako cytostatyki w terapii nowotworów).

Do amarylkowatych zalicza się obecnie 60 rodzajów (w tym jeden uznany za wymarły w XIX w.). Liczbę gatunków szacuje się ma 850 do 950. Wyróżnia się dwa centra rożnorodności amarylkowatych - Południowa Afryka (18 rodzajów) i Ameryka Południowa (28 rodzajów). 

Amarylkowate są, przede wszystkim, roślinami o ozdobnych kwiatach. Do zawiązania kwiatów potrzebują odpowiedniego okresu spoczynku. O ile nie stanowi to problemu dla rodzajów uprawianych w gruncie (narcyzy, ismeny, śnieżyce, śnieżyczki, niektóre zefirantesy), w przypadku rodzajów uprawianych w doniczkach wymaga to odpowiednich warunków w okresie zimowym: suchego pomieszczenia o odpowiedniej temperaturze, zwykle kilka do kilkunastu stopni. Wiele gatunków w tym czasie zasycha: przechowuje się same cebule. Inne, jak np. kliwia, potrzebują nieco wilgoci, zimują bowiem w stanie ulistnionym. Zasadnicze dwa okresy kwitnienia amarylkowatych to wiosna: luty do kwietnia (kliwia, hipeastrum, narcyzy) oraz lato: sierpień do września (krinum, vallota, zefirantes, amarylis). 

Chociaż amarylkowate występują na wszystkich kontynentach, z wyjątkiem Antarktydy, wiele gatunków to endemity, związane z konkretnymi siedliskami. Postępujące wycinanie lasów, rabunkowe pozyskiwanie roślin, osuszanie bagien, pozyskiwanie nowych terenów uprawowych itd. powodują, że wiele gatunków jest zagrożonych wyginięciem lub wręcz uznanych za wymarłe. Większość jest objęta ochroną. Na przykład w samej RPA występuje 230 gatunków, z czego 210 to endemity, z których 59 jest już zagrożonych, a następnych 58 jest na granicy uznania za zagrożone.