Ogrody natury...
Zakładki:
01. LEKTURA PRZY MUZYCE TYiJA
A rośliny są żywymi, oddychającymi i porozumiewającymi się istotami, wyposażonymi w osobowość i atrybuty duszy.darmowy hosting obrazków
AMARYLKOWATE (AMARYLLIDACEAE)
CHOROBY I SZKODNIKI
HIGIENA
KONTAKT
MAŁA ARCHITEKTURA
NA SKRÓTY
PRZYPISY
ROZMNAŻANIE ROŚLIN
darmowy hosting obrazków
UWAGA: TRUJĄ!...
WŁASNY PROJEKT OGRODU
WYBRAŃCY ! GWIAZDA PRAWDZIWA
Z wyjątkiem Afrodyty, nie istnieje na tym świecie nic piękniejszego niż kwiat i nic bardziej niezbędnego niż roślina.darmowy hosting obrazków
KWIATEK DLA FINETKI 2 (Custom) blogi ! TAWUŁKA NA BLOGA AKSAMITKA NA BLOGA 3 konkurs ! KASZTANOWIEC NA BLOGA

http://www.cyklamen.blox.pl

Czerowna Księga

piątek, 17 kwietnia 2009
Gdy po zimie wszystko (włącznie z botanikami) jest jakieś takie zmitrężone, szare i skulone, nagle pojawiają się barwne kobierce kwiatów w runie świetlistych, bo bezlistnych jeszcze lasów. Wśród tego kwiecia i coraz cieplejszych promieni słońca trafić można na prawdziwe ciekawostki botaniczne. Odnalezienie w leśnym runie kokoryczy drobnej rozgrzeje w każdym botaniku serce tak, że w jednej chwili zapomni o zimie. 
Kokorycz drobna (kokorycz skąpokwiatowa, Corydalis pumila) jest gatunkiem subatlantyckim. Występuje w Europie, od południowej Skandynawii, przez Europę Środkową, aż po środkową część Półwyspu Bałkańskiego i Korsykę, ale wszędzie jest rośliną rzadką. W Polsce występuje głównie w niżowej, północno-zachodniej części i jest rośliną bardzo rzadką, ponadto u nas przebiega wschodnia granica zasięgu gatunku. Zachodnia granica występowania przebiega w dolinie Renu, północna w środkowej Skandynawii, od Norwegii do południowej Finlandii. Południowa granica zasięgu przebiega od południowej Francji, przez środkowe Włochy do północnej części półwyspu Bałkańskiego. Dawniej podawano ją w kraju z około 20 stanowisk, obecnie została stwierdzona tylko na 11. Kokorycz drobna rośnie w żyznych, wilgotnych lasach liściastych i mieszanych: w grądach niskich oraz w zaroślach, szczególnie zaś w korytach potoków. Dość często spotykana jest w miejscach związanych z dawną działalnością człowieka. Preferuje gleby żyzne, próchniczne, z próchnicą typu mull, bogate w węglan wapnia. Od 12 sierpnia 2004 roku, kiedy to weszło w życie aktualne rozporządzenie o ochronie gatunkowej roślin, kokorycz drobna znalazła się pod ścisłą ochroną prawną (zagrożenie na Pomorzu [wg: Żukowski, Jackowiak, 1995] R [rzadki], zagrożenie w Polsce [wg: Zarzycki K., Szeląg Z., 1992] R [rzadki]). Kategorie zagrożenia gatunku: kategoria zagrożenia w Polsce wg Czerwonej listy roślin i grzybów Polski: V (narażony na wyginięcie); kategoria zagrożenia w Polsce wg Polskiej Czerwonej Księgi Roślin: VU. Należy do gatunków ginących, szybko tracących stanowiska. Każde stwierdzenie stanowiska kokoryczy drobnej ma duże znaczenie dla zachowania tej rośliny w polskiej florze. Ze względu na krótki okres wegetacji i niepozorny wygląd łatwo przeoczyć ten gatunek i dlatego wytrwali poszukiwacze wciąż mogą liczyć na to, że znajdą dotychczas nieznane, a niezwykle cenne znalezisko. 
Kokorycz drobna - charakterystyka.

Spośród kilku gatunków kokoryczy, pojawiających się u nas w żyznych lasach liściastych wczesną wiosną, kokorycz drobna jest najrzadziej spotykana. Jako jedyny przedstawiciel tego rodzaju znalazła się w Polskiej Czerwonej Księdze. Zresztą nigdzie w swym wielkim zasięgu - od południowej Skandynawii po wybrzeże Morza Śródziemnego - nie jest rośliną pospolitą. Na wielu stanowiskach historycznych w Polsce nie udało jej się ostatnio odnaleźć. Zaginęły stanowiska na Dolnym Śląsku, kilka zostało w Wielkopolsce i kilkanaście na Pomorzu Zachodnim. Kokorycz drobną spotkać można w zachowanych od wieków kompleksach żyznych lasów liściastych, zwykle na stromych zboczach i na dnie głębokich dolin pomorskich rzek. Występuje wzdłuż strumieni spływających do Parsęty i wzdłuż tej rzeki w rejonie Połczyna Zdroju po Białogard, nad Krąpielą w rejonie Stargardu Szczecińskiego oraz na południe od Szczecina w bocznych dolinach nad Odrą. W okolicy wsi Kamieniec pod Szczecinem występuje zresztą na powierzchni kilkunastu hektarów, miejscami osiągając zagęszczenie kilkuset roślin na metrze kwadratowym. Stanowisko to projektowane jest do ochrony rezerwatowej. Stwierdzona także w rejonie Łagowa, Nowej Soli, Szprotawy i Żagania. Bardzo rzadko występuje w rejonie Lubska i Sławy. Ogólnie występuje na rozproszonych stanowiskach w zachodniej części kraju, nie przekraczając na wschodzie linii Wisły.
Zasięg występowania kokoryczy drobnej w kraju.

Kokorycz jest jednym z przedstawicieli geofitów - roślin, które pojawiają się wczesną wiosną w lasach korzystając z pierwszych promieni słońca. Muszą śpieszyć się zanim na drzewach rozwiną się liście, znacznie zmniejszające dopływ światła do dna lasu. Udaje się im wyprzedzić wszystkie inne rośliny dzięki energii zgromadzonej w formie substancji zapasowych w podziemnych cebulkach, bulwach i mięsistych kłączach. Także ta kokorycz rozwija się z tkwiącej głęboko pod powierzchnią ziemi bulwy. Bulwa kokoryczy drobnej odnawia się każdego roku. Roślina pojawia się i zakwita w marcu i kwietniu po czym szybko znika. Niepozorne, kilkunastocentymetrowe rośliny łatwo przeoczyć w bujnej zieleni wiosennego runa. Nie ułatwiają sprawy drobne, fioletowe kwiaty zebrane w kilkukwiatowe grona, otulone zielonymi, podzielonymi na końcach przysadkami. Kwiatostanom należy pilnie się przyglądać, by odróżnić kokorycz drobną od innych gatunków. Najczęściej na Pomorzu spotykana, także bardzo niepozorna kokorycz pośrednia (C. intermedia), ma przysadki całobrzegie. Podzielone przysadki ma kokorycz pełna (C. solida), jednak u tego gatunku kwiaty umieszczone są na szypułkach mających ponad 4 mm długości, podczas gdy u kokoryczy drobnej kwiaty wyrastają niemal bezpośrednio na łodydze: szypułki mają najwyżej 2 mm długości. Kokorycz wątła jest wieloletnią, drobną rośliną zielną dorastającą do 10-20 cm wysokości. Tworzy podziemne, pełne bulwy, z włóknistymi korzeniami na dole. Łodyga z jednym łuskowatym liściem w dole, z którego wyrasta boczny pęd kwiatostanowy, jest rozgałęziona, delikatna, naga i soczysta. Liście łodygowe w liczbie 2-3 są dłoniasto złożone, składające się z 3 głęboko wciętych listków o szerokojajowatych odcinkach, nagie. Zwisający kwiatostan liczy 1-9 kwiatków. Kwiaty są jasnopurpurowe, purpurowofioletowe, lilapurpurowe lub rzadziej białe, o długości 1–1,5 cm i umieszczone na krótkich szypułkach, co najmniej trzykrotnie krótszych od przysadki. Przysadki podkwiatostanowe całobrzegie, głęboko, dłoniasto wcinane, jajowate i zaostrzone. Owocem jest wielonasienna torebka, 3-5 razy dłuższa od szypułki. Kokorycz wątła i kokorycz drobna kwitną od końca marca do początków maja. Obydwa gatunki mają bardzo krótki zaledwie dwumiesięczny okres wegetacji. W zapyleniu uczestniczą owady. Nasiona kokoryczy drobnej zaopatrzone są w ciałka mrówcze - elajosomy, dzięki czemu jest rozsiewana przez mrówki. Mają długość 1-2 mm. Tworzy mieszańce z kokoryczą wątłą.

Zmiany zachodzące w klimacie oraz aktywność życiowa człowieka powodują zmiany warunków wzrostu i rozwoju roślin. Wiele gatunków roślin nie jest w stanie szybko się przystosować do tych zmian i ostatecznie ginie. Człowiek, żeby zapobiec temu negatywnemu procesowi podejmuje szereg działań, które mają ochronić szatę roślinną Polski. W Ogrodzie Botanicznym w Powsinie od wielu lat prowadzi się badania nad dwoma zagrożonymi gatunkami flory polskiej, w tym i kokoryczy drobnej. W badaniach nad tym gatunkiem porównywano naturalną allopatyczną populację występującą po zachodniej stronie Odry w okolicach Kamieńca z uprawianą w warunkach ex situ w Ogrodzie z użyciem markerów DNA typu AFLP i wykazano istotne różnice w strukturze genetycznej obu populacji. Ogród Botaniczny prowadzi również badania zmierzające do utworzenie banku genów gatunków chronionych i ginących flory Polski poprzez przechowywanie ich nasion w ultraniskich temperaturach ciekłego azotu.


00:04, ksanthos_trelos , Czerowna Księga
Link Komentarze (1) »
niedziela, 08 marca 2009
 
Gdy następnym razem sięgniemy w piwnicy po kolejny słoik malinowego soku lub konfitur, wspomnijmy, że oprócz maliny zwyczajnej, z której jest on zapewne zrobiony, występują jeszcze w Polsce inne gatunki dziko rosnących malin: np. niepozorna moroszka, której środowisko ulega zniszczeniu, a bez której o ile uboższa byłaby nasza ojczysta flora.

Najciekawszym z wymienionych gatunków jest malina moroszka (Rubus chamaemorus), którą w Europie można dość licznie spotkać w Skandynawii, na północnych obszarach Wielkiej Brytanii i w Rosji. Za kołem podbiegunowym jej pomarańczowożółte, nieco cierpkie w smaku owoce podawane na gorąco stanowią wielki przysmak. Robi się z niej także różne przetwory lub spożywa na surowo. Dzięki sporej zawartości kwasu benzoesowego - naturalnego konserwantu - owoce moroszki można dość długo przechowywać w stanie świeżym. Niegdyś myśliwi w Arktyce stosowali je jako lekarstwo na szkorbut. Roślina ta wymaga do swojego rozwoju wilgotnego, najlepiej torfowego podłoża i dużej ilości światła. W Polsce uznaje się ją za relikt glacjalny, czyli gatunek będący pozostałością z czasów, gdy w okresie lodowcowym występowała u nas tundra. W Polsce występuje bardzo rzadko, można ją zobaczyć w kilku rozproszonych stanowiskach na Warmii i Mazurach, na Pomorzu oraz w Sudetach. Zasiedla tam torfowiska wysokie i bory bagienne, a w górach piętro kosodrzewiny, gdzie mikroklimat jest nieco ostrzejszy niż na otaczających terenach. W ten sposób moroszka, której raczej odpowiada zimniejszy klimat, znalazła możliwość wegetacji w naszych szerokościach geograficznych. Ponieważ jednak w Polsce torfowiska wysokie często są osuszane, roślinie tej grozi wyginięcie. Dlatego też została ona wpisana do Polskiej Czerwonej Księgi Roślin oraz objęta ścisłą ochroną prawną.

Podobnie jak malina właściwa tworzy podziemne kłącza, z których wyrastają dwuletnie pędy: w pierwszym roku płonne, a owocujące w następnym. Mają wysokość 10–30 cm i są gołe, czyli pozbawione kolców i szczecinek. Liście na dole łodygi tworzą łuski, wyżej są pojedyncze sercowato-nerkowate, niepodzielne, najczęściej 5-klapowe, brzegiem drobno piłkowane, o zanikowych przylistkach. Moroszka jest
rośliną dwupienną. Kwiaty żeńskie są mniejsze o kilku słupkach i szczątkowych pręcikach, męskie zaś o wielu pręcikach i nielicznych słupkach. Oba rodzaje kwiatów wyrastają na sztywnych szypułkach i mogą mieć barwę białą lub różową. Jak u wszystkich malin owoc stanowi owocostan złożony z kilku pojedynczych pestkowców. U moroszki początkowo ma on czerwoną barwę, lecz w pełni dojrzałości zmienia kolor na pomarańczowy. W naszych warunkach rzadko dojrzewają. Są jadalne, o smaku nieco cierpkim. W Skandynawii przetwory, m.in. dżemy i wina z maliny moroszki nazywane multe lub molte (Norwegia), hjortron (Szwecja), lakka (Finlandia), są narodowym przysmakiem.

Z racji wysokiej zawartości tanin w liściach maliny moroszki roślina ta stosowana jest jako lek przeciwko biegunce. Dodatkowo, roślina ta zawiera diosgeninę - prekursor progesteronu - który znajduje zastosowanie w leczeniu reumatyzmu i artretyzmu.

Polska Czerwona Księga Roślin zatwierdza malinę moroszkę jako gatunek zagrożony (kategoria zagrożenia EN). W Czerwonej liście roślin i grzybów Polski wymieniona jest jako gatunek narażony na wymarcie (kategoria zagrożenia V).



09:49, ksanthos_trelos , Czerowna Księga
Link Komentarze (10) »
poniedziałek, 02 lutego 2009
 
 
Wawrzynek główkowy, wawrzynek główkowaty (Daphne cneorum, Daphne, Tymelaeaceae, słow.: Lykovec voňavý, ang.: Daphne) występuje dziko w południowej i środkowej Europie. W Polsce (gdzie osiąga północno-zachodnią granicę zasięgu) znaleźć go można na Wyżynie Lubelskiej, Wyżynie Sandomierskiej i w Kotlinie Sandomierskiej. Porasta widne bory sosnowe i zarośla, nasłonecznione stoki. Preferuje suche, jałowe, bogate w węglan wapnia gleby. 

Jest to niski, słabo rozgałęziony, zimozielony krzew lub krzewinka, wysokości 10-50 cm. Szarobrunatne i cienkie pędy mają charakter płożący lub pokładający się, wznoszą się na szczytach. Lancetowate, nagie, długości 1-2 cm i szerokości 3-5 mm liście są skórzaste, całobrzegie, na szczycie ostro zakończone, z wierzchu ciemnozielone, a od spodu sinozielone. Wyrastają w skupieniach na szczytach gałązek. Kwiaty różowe lub białe, wonne, długości 1,3 cm, zebrane są w szczytowych główkach po 5-10 sztuk. Ze względu na długą rurkę zapylane przez długopyszczkowe trzmiele i motyle. Kwitnie w maju i czerwcu. Owocem jest żółtobrunatny pestkowiec. Cała roślina jest trująca.

Roślina objęta jest ścisłą ochroną gatunkową. Gatunek umieszczony na Czerwonej Liście Roślin i Grzybów Polski (2006) i na obszarze Polski uznany za gatunek zagrożony wyginięciem (kategoria zagrożenia V).

Bywa wykorzystywany jako roślina ozdobna. Tworzy zimozielone kobierce, wiosną pokryte kwiatami. Preferuje stanowiska słoneczne i suche. Roślina tolerancyjna, co do gleby. Doskonała do ogrodów skalnych i na rabaty bylinowe. 



01:51, ksanthos_trelos , Czerowna Księga
Link Dodaj komentarz »
poniedziałek, 19 stycznia 2009
 
Obszar naszego kraju w przeszłości porastały rozległe lasy, wśród których rozciągały się nieprzebyte bagna i moczary. Rzeki rzeźbiły koryta wedle swego kaprysu, odcinając raz po raz nowe starorzecza. W czasie wezbrań rozlewały swe wody szeroko, stwarzając siedlisko życia niezliczonym gatunkom ptaków i roślin wodno-błotnych. Czyste, zarastające jeziora i małe oczka wodne rozbrzmiewały tysiącem głosów natury. Tylko gdzieniegdzie wśród lasów i bagien dostrzec można było osady ludzkie. Dziś, po upływie zaledwie kilku wieków, krajobraz ten należy do przeszłości. Z rozległych mokradeł, czystych rzek z licznymi starorzeczami i jezior pozostało niewiele. Naturalne zbiorniki wodne oraz tereny podmokłe należą dzisiaj do najsilniej przekształconych siedlisk, a związane z nimi gatunki roślin i zwierząt do najbardziej zagrożonych. Doskonałym przykładem takiej właśnie rośliny, zagrożonej wymarciem w wyniku nieprzemyślanej działalności człowieka, jest kotewka orzech wodny. Jej historia jest jednak o tyle ciekawa, że jest ona jednocześnie przykładem gatunku, który swe przetrwanie w dużej części zawdzięcza właśnie gospodarczej działalności człowieka.

Kotewka orzech wodny (Trapa natans) należy do rodziny kotewkowatych (
Trapaceae). Występuje w stanie dzikim w zachodniej, środkowej i południowo-wschodniej Europie, południowo-zachodniej Azji, na Syberii; zawleczony do Ameryki Północnej, Ameryki Południowej i Australii. W Polsce osiąga północną granicę zasięgu, jest rośliną bardzo rzadką. Relikt trzeciorzędowy. Naturalnymi siedliskami kotewki były pierwotnie przede wszystkim starorzecza i zarastające jeziora. Zdecydowana większość współczesnych stanowisk, to stawy rybne oraz powstałe w wyniku obwałowania i regulacji rzek starorzecza, które należy uznać za wtórne. Rośnie przeważnie na podłożu mulistym lub gliniasto-ilastym. Kotewka jest rośliną jednoroczną. Oznacza to, że cały cykl życiowy (kiełkowanie, wzrost, kwitnienie, owocowanie) zamyka w ciągu jednego sezonu wegetacyjnego. Jesienią rozety rozpadają się, a ich fragmenty wraz z ciężkimi orzechami opadają na dno zbiornika, gdzie czekają na sprzyjające kiełkowaniu warunki. Kotewka, będąc rośliną termofilną, najlepsze do rozwoju warunki znajduje w płytkich (od 0,5 do 2 m głębokości), szybko nagrzewających się zbiornikach, z żyzną, stojącą lub wolno płynącą wodą. 

Kotewka orzech wodny (Trapa natans, ang. water-chestnut) zwana również kasztanem wodnym, orzechem kolącym czy kotwiczką, jest rośliną wodną korzeniącą się w dnie zbiornika. Podwodna łodyga jest cienka, wiotka, rurkowa o długości 50–150 cm, wyjątkowo może osiągać do 4 m. Zgrubiała przy powierzchni wody. Pływające na powierzchni wody liście skupione są w różnej wielkości rozety (do około 50 cm średnicy), które połączone są z korzeniami właśnie tą długą nitkowatą łodygą. Blaszka liściowa ma rombowy kształt i wymiary 4-5 na 3,5-6 cm, szczytowe brzegi ma nierówno ząbkowane. Liście rozetkowe są z wierzchu gładkie, a spodem owłosione, grube, woskowane. Mogą mieć kolor ciemnozielony lub czerwonawy. Osadzone są na długich do 21 cm ogonkach, które są rozdęte i zawierające liczne komory powietrzne, ułatwiające rozecie utrzymywanie się na powierzchni wody. Liście podwodne są drobne, równowąskie i krótkotrwałe, a z ich kątów wyrastają kilkucentymetrowe, pierzasto rozgałęzione korzenie asymilacyjne. Kwiaty są drobne i niepozorne. Białe, osadzone na szypułce długości ok. 1 cm, wzniesione nad wodą. Wyrastają pojedynczo z kątów liści pływających. Kielich o czterech sztywnych, lancetowatych działkach, które po przekwitnięciu kwiatu przekształcają się w kolce osadzone na rogach owocu. Korona czteropłatkowa, płatki odwrotnie jajowate, długości do 8 mm. Kwitnie latem (VI-VIII/IX). Bardzo osobliwe są natomiast owoce kotewki, z których kształtem związana jest łacińska nazwa rodzajowa tej rośliny – Trapa
. Przypominają one nieco czteroramienne kotwiczki zwane z łaciny calcitrapa, używane niegdyś jako przeszkoda dla nacierającej konnicy. Drugi, gatunkowy człon, nazwy natans, znaczy „pływający” i wskazuje na wodne środowisko życia rośliny. Duże orzechy (wielkości orzecha włoskiego) zaopatrzone są w cztery długie i ostre wyrostki zakończone zadziorkami. Spełniają one funkcje zarówno ochronne jak i „transportowe”. Dzięki nim orzech przyczepiony do piór czy sierści zwierzęcia może zostać przeniesiony w nowe miejsce. Dojrzałe orzechy są bardzo twarde, co sprawia, że nasiona w ich wnętrzu są dobrze zabezpieczone przed działaniem niekorzystnych czynników zewnętrznych. Zdarza się, że owoce pogrążone w mule trwają w uśpieniu przez wiele lat nim wykiełkują. Nasiona do wykształcenia potrzebują wyższej temperatury wody (trwale powyżej 10°C).

Roślina ta ma jadalne i bardzo smaczne orzechy. Bogate w skrobię nasiona kotewki od dawna wykorzystywane były przez ludzi w celach spożywczych. Orzechy te sprzedawano na targach, zjadano na surowo bądź po ugotowaniu w słonej wodzie. Surowe owoce są trujące i przed spożyciem należy je ugotować. W dworach mielono je na mąkę, z której potem wypiekano ciastka. Od neolitu zbierane są na pokarm. Od średniowiecza do XVIII w. roślina uprawiana w Europie, nadal uprawiana w Chinach i Indiach; gotowane orzechy kotewki można spotkać w chińskich restauracjach. Ze względu na swoje ostre wyrostki, orzechy kotewki były również wykorzystywane do obrony. Rozsypywano je wokół zabudowań w celu ochrony przed złodziejami. Jeszcze do niedawna w naszym kraju, na terenach gdzie kotewka występowała obficie, jej młode orzechy stanowiły istotny składnik diety zwierząt gospodarskich. Ze skorupek orzechów wyrabiano ozdoby.
 
Orzechy kotewki (zdjęcia: 1 i 3), orzechy na brzegu stawu (2) oraz puste łupiny nasienne kotewki (4).
 
 
 

Roślina nadaje się do uprawy w oczkach wodnych. Orzech wodny stał się ostatnio bardzo popularny i jest sprzedawany praktycznie w każdym sklepie z roślinami wodnymi w cenie około 6,- zł za sztukę. Tak więc, z jego zdobyciem nie będzie problemu. Rozeta liści wygląda bardzo efektownie i niezwykle. Jeśli lato będzie upalne i zapewnimy roślinie dobre warunki, kotewka może zakwitnąć, a nawet wydać owoce. Należy ją sadzić w gliniasto-ilastym podłożu na głębokości co najmniej 30 cm. Choć łacińska nazwa (natans) wskazuje na to, że jest to roślina pływająca, to w tym przypadku trafniejsza wydaje się być nazwa polska. Kotewka (jak nazwa wskazuje) powinna być zakotwiona w podłożu. Sprzedawana bywa jednak jako roślina pływająca. U kupowanych okazów brak jest charakterystycznej łodygi, którą można by posadzić, ponieważ rośliny przeznaczone do sprzedaży ścina się tuż pod powierzchnią wody, zbierając same rozety. Tak więc w naszym oczku mamy sytuację odwrotną niż w naturze i łodyga zamiast rosnąć do góry, rośnie w dół szukając zakotwienia. Orzech wodny lubi płytkie, szybko nagrzewające się zbiorniki oraz wodę o odczynie lekko kwaśnym i stanowisko słoneczne do umiarkowanie zacienionego. W akwenach dobrze natlenionych i obfitujących w substancje odżywcze rozwija się najlepiej. Uwielbia podłoża żyzne i muliste. Jeśli nie pasuje mu środowisko może najpierw sczerwienieć, po czym zginąć. Roślinę rozmnażamy przez wysiew orzechów. Orzech-kotwica ma bardzo ostre wypustki, które mogą kaleczyć folię w sztucznych oczkach wodnych. Aby temu zapobiec nasiona wysiewany w pojemniku - doniczce. Roślina jest odporna na choroby. Literatura podaje, że w przypadku bezmroźnych zim (do -5°C) roślina może przezimować. Kotewka jest objęta całkowitą ochroną. Nie można jej pozyskiwać z naturalnego środowiska! Jest to prawnie zabronione. Kupując roślinę w sklepie warto się upewnić, że pochodzi ona z sztucznej hodowli, a nie z rezerwatów przyrody!!!

W cieplejszych krajach Europy i Azji, a przede wszystkim w Ameryce bywa kotewka nazywana zarazą wodną, ze względu na to, iż zarasta zbiorniki ścisłą warstwą powodującą tamowanie szlaków wodnych.

15:00, ksanthos_trelos , Czerowna Księga
Link Dodaj komentarz »

Kotewka orzech wodny w Polsce jest prawnie chroniona od 1946 roku. Została ona także uznana za gatunek krytycznie zagrożony i wpisana do Polskiej czerwonej księgi roślin. Podobnie jej sytuacja wygląda w niemal wszystkich krajach ościennych. Mimo ochrony liczba stanowisk tego gatunku stale maleje, szczególnie zaś w ostatnim dwudziestoleciu, kiedy to zanikło ponad 60 stanowisk. Obecnie kotewka występuje na około 40 stanowiskach skupionych głównie w kotlinach podgórskich: Oświęcimskiej, Sandomierskiej oraz na Nizinie Śląskiej. Duże stanowiska kotewki występują na terenie Rezerwatu przyrody Łężczok. Wedle miejscowych przekazów występowała niegdyś w dolinie Stoły oraz w okolicach Rybnika. Głównymi przyczynami wymierania kotewki są przede wszystkim:
regulacje rzek - uniemożliwiające powstawanie nowych starorzeczy,
 skażenie wód wskutek przedostawania się do nich związków biogennych oraz ścieków komunalnych,
 wypłycanie i zarastanie zbiorników, w których aktualnie kotewka się znajduje.
Rozmieszczenie stanowisk kotewki orzecha wodnegow Polsce (wg Polskiej Czerwonej Księgi Roślin).
 
Rozmieszczenie stanowisk kotewki orzecha wodnego w Kotlinie Oświęcimskiej. 
 
Istotnym czynnikiem, zagrażającym populacjom kotewki na stawach rybnych jest intensyfikacja hodowli ryb oraz działania jej podporządkowane. Zwiększona liczebność karpia żerującego w partiach przydennych zbiorników utrudnia zakorzenianie się młodych roślin. Natomiast azjatycka ryba roślinożerna - amur biały w dużym zagęszczeniu prowadzi do zaniku kotewki poprzez zjadanie jej części wegetatywnych. Mimo szybkiego tempa zanikania kolejnych stanowisk kotewki, są nadal takie miejsca w Polsce, gdzie patrząc na zbiornik trudno uwierzyć, że jest to gatunek wymierający, a mowa tu o stawach w Dolinie Górnej Wisły (Kotlina Oświęcimska), gdzie zlokalizowanych jest około 30 % krajowych stanowisk tej rośliny. Kotewka orzech wodny przetrwała na tym terenie tylko dzięki obecności licznych stawów rybnych i prowadzonej tam przez kilka stuleci ekstensywnej gospodarce hodowlanej, podczas której pogłębiano zbiorniki nie dopuszczając do ich wypłycenia i zarośnięcia roślinnością szuwarową. Jednak i tu kotewka niegdyś pospolita, do dnia dzisiejszego przetrwała zaledwie na kilkudziesięciu zbiornikach w obrębie 8 kompleksów stawów hodowlanych, a tylko na kilku z nich (głównie w gospodarstwie Przeręb niedaleko Zatora), cieszy się dobrą kondycją i zajmuje wielohektarowe powierzchnie. W pozostałych zbiornikach występuje w postaci pojedynczych, często silnie skarlałych rozet. Mimo, że kotewka jest gatunkiem wymierającym i to nie tylko w skali kraju, to w sprzyjających warunkach staje się rośliną niezwykle ekspansywną. Z jednego orzecha wyrasta do kilkunastu rozet, a każda z nich wytwarza kilka owoców. Dlatego też z paru zaledwie nasion, w ciągu kilku sezonów wegetacyjnych może rozwinąć się tyle rozet, że zwartą powierzchnią pokryją niemal cały staw. Takie zwarte płaty kotewki znacznie ograniczają proces nagrzewania się wody w stawie, co dla hodowanego w nich ciepłolubnego karpia przekłada się na wolniejszy przyrost masy ciała, a dla hodowców – na straty. Nie bez znaczenia jest również fakt, że co roku na dno stawu opada ogromna ilość biomasy tej okazałej, jednorocznej rośliny, co przyspiesza wypłycanie stawu. W związku z tym, z punktu widzenia hodowli karpia, kotewka na stawach jest rośliną bardzo niepożądaną, której rozwój należy ograniczać. Oczywiście nie można mieć pretensji do hodowców ryb, że starają się wykonywać swoją pracę i hodować ryby, a nie chronione gatunki roślin. Na tym polega główny problem ochrony tej wymierającej rośliny - nie sposób jej chronić w miejscach gdzie występuje najliczniej i gdzie, na dzień dzisiejszy, ma najlepsze warunki do rozwoju. Ponieważ dotychczasowa forma ochrony kotewki orzecha wodnego – ochrona bierna, nie przynosi oczekiwanych rezultatów i kolejne stanowiska kotewki na stawach w Dolinie Górnej Wisły zanikają w skutek intensyfikacji hodowli karpia, Towarzystwo na rzecz Ziemi podjęło próbę czynnej ochrony tego gatunku. Od 2002 roku realizowany jest projekt mający na celu odtworzenie populacji Trapa natans na stanowiskach, gdzie gatunek ten występował w przeszłości. Do reintrodukcji wytypowano 18 zbiorników wodnych, w których kotewka kiedyś występowała, a które najlepiej spełniają jej wymagania siedliskowe i nie są użytkowane gospodarczo. Zbiorniki te to 15 starorzeczy Wisły, zbiorniki w Zabytkowym Parku w Pszczynie oraz Jezioro Paprocańskie w Tychach. Zebrane ze stawów gospodarstwa Przeręb koło Zatora nasiona zostały wsiane do wybranych akwenów jesienią 2002 roku. Działania powtórzono w kolejnym roku dla zbiorników, w których kotewka nie wykiełkowała. W wyniku przeprowadzonych działań kotewka pojawiła się w 10 akwenach. Roślina znajduje się w dobrej kondycji: wytwarza licznie okazałe rozety i owocuje, co pozwala przypuszczać, że powstałe populacje będą mogły funkcjonować samodzielnie. Kategoria zagrożenia w Polsce wg Czerwonej listy roślin i grzybów Polski (2006): E - wymierający. Kategoria zagrożenia w Polsce wg Polskiej Czerwonej Księgi Roślin: CR - krytycznie zagrożony.

14:59, ksanthos_trelos , Czerowna Księga
Link Dodaj komentarz »
niedziela, 16 listopada 2008
Rogatek skrzydełkowaty (rogatek płaskokolcowy, Ceratophullum platyacanthum) jako roślina ginąca zasługuje na osobny wpis. W Polsce jest rzadki, umieszczony na Czerwonej Liście w grupie gatunków narażonych na wyginięcie (V). Ogólnie występuje w Europie i Azji. Kwitnie obficie.
20:25, ksanthos_trelos , Czerowna Księga
Link Dodaj komentarz »
piątek, 07 listopada 2008

Rodzaj wielosił (Polemonium) należy do rodziny o tej samej nazwie (Polemoniaceae). Jednym z przedstawicieli rodziny jest wielosił błękitny (P. coeruleum). Nazwa rośliny pochodzi od greckiego πόλεμος - wojna (polemos), ponieważ w starożytnej Grecji toczył się spór pomiędzy niejakim Polemonem z Pontu i Filetajrem z Kapadocji o to, kto pierwszy odkrył właściwości lecznicze tej rośliny; oraz łacińskiego coeruleum – błękitny. Jest to bylina występująca w strefie klimatu umiarkowanego północnej półkuli: Europie, Azji i Ameryce Północnej. Główny obszar występowania zawarty jest w środkowo-wschodniej i północnej Europie. Jest hemikryptofitem oraz reliktem glacjalnym, występującym tylko na wilgotnych siedliskach: mokrych łąkach, nad brzegami potoków i zbiorników wodnych, torfowiskach niskich, czasem w podmokłych zaroślach i lasach. W Polsce, objęty prawną ochroną gatunkową od 1983 r. i narażony na wymarcie, występuje głównie na niżu w rozproszonych stanowiskach północno-wschodniej części kraju oraz na Pomorzu. W polskiej części Karpat jest rzadką rośliną, częściej występującą po ich słowackiej stronie. Liczba naturalnych siedlisk rośliny zmniejsza się z powodu melioracji terenów wilgotnych i zarastania ich. Drugim poważnym zagrożeniem jest łatwość, z jaką wielosił krzyżuje się z uciekinierami z ogrodów. Wegetację rozpoczyna już na przedwiośniu, gdy jeszcze występują nocne przymrozki i okresowo wraca zima. Jest zarazem jedną z najwcześniejszych roślin wiosennych.

 

Wielosił błękitny jest wieloletnią rośliną (byliną) o dość zróżnicowanej wysokości, wahającej się w granicach 20-100 (do 150) cm. Dość gruba łodyga jest wzniesiona i rozgałęziająca się, obłego kształtu, ulistniona, w środku pusta, w dolnej części naga, u góry zaś gruczołowata. Podziemną część stanowi mięsiste i silnie ukorzenione kłącze. Skrętoległe liście u dołu są długoogonkowe, w części środkowej na krótkich ogonkach, zaś w najwyższych partiach bezogonkowe. Nieparzysto pierzaste, złożone z do 27 pojedynczych listków, które mają eliptycznojajowaty kształt i zaostrzone końce. Zebrane na końcach pędów w wiechy kwiaty utworzone z 5 płatków w barwie niebieskiej lub fioletowej; spotyka się też wielosił błękitny o kwiatach białych. Osadzone są na zrośniętym kielichu o jajowatych, tępo zakończonych ząbkach. Korona ma półtora do dwóch centymetrów długości, wolne części jej płatków są dwukrotnie dłuższe od części zrośniętej w rurkę. Kwiaty pachną miodem i rosną na gruczołowatych szypułkach. Są samopylne lub zapylane przez błonkówki. Miododajne, wydajność miodowa: 100-150 kg z hektara; pszczoły zbierają także pyłek z dużych, pomarańczowych pylników. Pojedyncze rośliny, zwłaszcza rosnące w niezbyt sprzyjających warunkach siedliskowych, bywają ignorowane przez pszczoły. Kwitnie późną wiosną i latem, głównie w czerwcu i lipcu (V-VIII); kwitnienie trwa kilka tygodni. Owocem jest trójdzielna torebka, z trójgraniastymi, ostrokanciastymi nasionami o długości 2,5 mm, zachowującymi zdolność kiełkowania do 3 lat.

 

Uprawiany jest jako roślina ozdobna i lecznicza. Po raz pierwszy do uprawy został wprowadzony na terenach byłego ZSRR i Bułgarii. W uprawie jest łatwy, wymaga jednak żyznych i wilgotnych gleb. Preferuje miejsca słoneczne, ale rośnie dobrze także na stanowiskach półcienistych. Uprawiany na dobrym, próchnicznym i wilgotnym podłożu oraz nawożony rośnie znacznie bujniej niż w naturze, kwitnie znacznie intensywniej i zawiera także znacznie więcej czynnych substancji leczniczych. W czasie suszy niezbędne jest podlewanie. Na mróz jest w pełni odporny. Nasiona wysiewa się wczesną wiosną bezpośrednio do gruntu na głębokość 1 cm w rozstawie 45x60 cm. W pierwszym roku wytwarza przyziemną rozetkę liści, kwitnienie rozpoczyna od drugiego roku. Można także rozmnażać wegetatywnie, poprzez podział bryły korzeniowej (kłącza).

 

Surowcem lekarskim jest kłącze i korzenie wielosiłu. Zbiera się je jesienią w drugim roku uprawy, po czym oczyszcza z ziemi, płucze, rozdrabnia i suszy na słońcu lub w suszarni w temperaturze 50-60°C. Zawierają one trójterpenowe saponiny, kwasy organiczne, olejki eteryczne, żywice, tłuszcze, białka, skrobię, flawonoidy, kumarynę. Działają wykrztuśnie, uspokajająco, obniżająco ciśnienie krwi, przyspieszająco jej krzepnięcie, a także zmniejszająco na poziom cholesterolu. W postaci wywaru, naparu i nalewki stosowany jest do leczenia schorzeń dróg oddechowych, choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy, przy nerwicach, drgawkach i padaczce. Stwierdzono, że bardzo pomaga przy tzw. zmęczeniu wiosennym, apatiach, astenii oraz, że zwiększa odporność na choroby. W celu uniknięcia drażniącego na układ pokarmowy działania saponin, spożywa się go po jedzeniu. Preparaty z wielosiłu mogą być bezpiecznie stosowane przez dłuższy czas.

 

W Polskiej Czerwonej Księdze Roślin zaliczany jest do grupy gatunków narażonych na wyginięcie (volnerable).

07:57, ksanthos_trelos , Czerowna Księga
Link Dodaj komentarz »
wtorek, 21 października 2008

Betula humilis z rodziny Betulaceae to bardzo rzadki u nas gatunek brzozy. Występuje w Europie i Azji; w kraju na rozproszonych stanowiskach na niżu, najliczniej na Pojezierzach Pomorskim i Mazurskim, na Lubelszczyźnie oraz Podlasiu. Porasta torfowiska i podmokłe łąki, tworząc skupiska. Jak na brzozę przystało – jest światłolubna; wyższe drzewa i krzewy z łatwością ją zagłuszają. Na Syberii występuje w tundrze. Jest nanofanerofitem, reliktem polodowcowym, który przywędrował do nas pod koniec epoki lodowcowej.

Brzoza niska to silnie rozgałęziony krzew dorastający do 2 m wysokości, o ciemnoszarej korze. Gałązki drobne i skrócone, młode gęsto pokryte białymi brodawkami, czasem o owłosionych końcach. Krótkoogonkowe eliptyczne lub jajowate liście często są szersze niż dłuższe, na szczycie tępe lub tylko nieco zaostrzone, jasnozielone jest rośliną jednopienną, rozdzielnopłciową. Kwiatostany to wiotkie, zwisające kotki. Męskie pojawiają się już jesienią i są wtedy sterczące. Kwitnie wiosną (IV-V), kwiatostany męskie są dłuższe od żeńskich. Jest wiatropylna i wiatrosiewna, owoc typu orzeszek, oskrzydlony. Tworzy mieszańce z brzozą brodawkowatą i omszoną.

W Polsce objęta jest ochroną gatunkową. Prawnie chroniona od 1983 roku. Zagrożona wymarciem z powodu osuszania podmokłych łąk, na których występuje. Według Czerwonej Listy Roślin i Grzybów Polski występuje w kategorii V: narażony na wyginięcie; według Czerwonej Księgi Roślin Polski: kategoria EN – zagrożony. Występuje w 4 parkach narodowych: Białowieskim, Poleskim, Roztoczańskim i Wigierskim oraz w 6 rezerwatach przyrody: Cielętnik, Mętne, Kozie Brody, Zabrodzie, Łąki Ślesińskie i Jeziorko koło Drozdowa.

13:10, ksanthos_trelos , Czerowna Księga
Link Dodaj komentarz »