Ogrody natury...
KWIATEK DLA FINETKI 2 (Custom) blogi ! TAWUŁKA NA BLOGA AKSAMITKA NA BLOGA 3 konkurs ! KASZTANOWIEC NA BLOGA

http://www.cyklamen.blox.pl
Blog > Komentarze do wpisu

Tekszla, kamionka i inne


 
Maliny kojarzę z latem, słońcem i przedżniwnym okresem. Do dzisiaj pozostały jednymi z najbardziej lubianych przeze mnie owoców krajowych; nawet na niekorzyść powszechnie lubianych truskawek. Zacznę jednak tradycyjnie, czyli od opisu rośliny.

Malina jest dość ciekawym pod względem rozwoju krzewem z rodziny różowatych (Rosaceae) i rodzaju jeżyna (Rubus). Zwyczajowe określenie malina nie jest objęte jakąś osobną grupą taksonomiczną, ale można wyróżnić wśród nich kilka podrodzajów, wyróżniających należące do nich poszczególne gatunki głównie pod względem budowy liści, które mogą być złożone: pierzastodzielne i trójdzielne lub pojedyncze, najczęściej klapowane, i niekiedy obecnością lub brakiem kolców na pędach. Natomiast ogólnie maliny od jeżyn dzieli barwa owoców i ich łatwość – w przypadku malin – odpadania od dna kwiatowego.

Najbardziej znanym i powszechnie występującym, a także masowo uprawianym, gatunkiem jest malina właściwa (Rubus idaeus). W stanie dzikim występuje na całym kontynencie, oprócz Islandii i Portugalii. U nas jest pospolita na całym obszarze. Ponadto występują u nas także inne gatunki: malina kamionka (Rubus saxatilis), malina moroszka (Rubus chamaemorus), zasługująca na osobny wpis, a także malina tekszla (Rubus arcticus. Ma wiele lokalnych nazw:
åkerbær w Norwegii, åkerbär w Szwecji, mesimarja w Finlandii.), której główny obszar występowania sięga poza północne koło polarne. Malina właściwa występuje w stanie naturalnym w lasach, zaroślach, ziołoroślach, na zrębach, na zboczach, na niżu, a w górach do 2000 m n.p.m. Preferuje luźne, niezbyt suche, żyzne gleby. Tworzy naturalne mieszańce z jeżyną popielicą. Kamionka natomiast preferuje zarośla, młodniki oraz lasy mieszane i liściaste; rzadziej występuje w sztucznych drzewostanach szpilkowych. Chętnie na miejscach skalistych, zwłaszcza w górach, gdzie malinę kamionkę można znaleźć jeszcze na wysokości 2000-2400 m n.p.m. Preferuje gleby wapienne i próchniczne. Występuje w całej Europie. Tekszla występuje głównie poza kręgiem polarnym. W Polsce spotykana jest głównie w rejonach północno-wschodnich, gdzie rośnie dziko na torfowiskach i w olszynach.
Malina właściwa - charakterystyka.

Wspomniałem, że pod względem rozwoju malina jest interesującym krzewem. Wyjątkowość ta polega na tym, że w pierwszym roku roślina wypuszcza płonne pędy, które zakwitają i owocują w roku drugim, po czym jesienią zamierają. Trwała natomiast jest karpa korzeniowa, która w części nadziemnej pędy jednoroczne i dwuletnie tworzy w każdym sezonie. Wyrastające z podziemnych rozłogów pędy są rózgowate, łukowato przewieszone, w drugim sezonie słabo rozgałęzione, pokryte kolcami, do 2 m wysokości. Z wierzchu żywozielone młode i ciemnozielone dojrzałe liście są złożone od trzy- do pięciokrotnie, przy czym boczne listki są siedzące – nie wyróżniają się osobnym „ogonkiem”. Na brzegu piłkowane. Od spodu zaś biało, kutnerowato owłosione. Liście pędów owocujących są zawsze trójlistkowe, ale zasada ta nie dotyczy niektórych odmian uprawnych, owocujących także już na pędach jednorocznych. Zwisające, białe kwiaty pojawiają się w luźnych gronach lub wiechach od maja do sierpnia. Malina właściwa jest rośliną miododajną. Z jednego hektara zwartych zarośli maliny właściwej, zwanych maliniakiem, można otrzymać od 50 do 120 kg jasnego miodu o wysokich walorach spożywczych. Owoc w zasadzie jest owocostanem, złożonym ze ściśle przylegających do siebie pojedynczych owocków, pestkowców zawierających jedno nasienie. Pestkowce te są delikatnie puszysto owłosione, a ich barwa jest czerwona: od czerwonoróżowawej do karminowej, ale bywają także maliny żółte lub ciemnopurpurowe (czarne). Jak wspomniałem owocostany te łatwo oddzielają się od dna kwiatowego: po zbiorze zamiast szypułki („ogonka”) mamy podłużne wgłębienie w owocach, wyżłobione przez dno kwiatowe.
Kamionka jest rośliną znacznie skromniejszą pod względem rozmiarów, dorasta najwyżej do pół metra, a najczęściej tylko do 30 cm. Jej łukowato przewieszające się lub płożące się pędy jednoroczne po zetknięciu się wierzchołkiem z ziemią ukorzeniają się w tym miejscu. Natomiast pędy jednoroczne kwiatonośne wyrastają prosto i nie drewnieją. Wszystkie zaś pędy opatrzone są delikatnymi, rozproszonymi kolcami. Zielone i długoogonkowe, piłkowane na brzegu listki są trójdzielne. Kwiaty kamionka ma również białe, centymetrowej średnicy, zebrane na szczytach pędów w luźne baldachogrona po kilka sztuk (2-10). Płatki korony są wąskie i wzniesione ku górze. Zakwita w maju i czerwcu. Jadalne, ale rzadko tworzące się owoce tworzą luźno zebrane, nieliczne pojedyncze pestkowce o barwie szkarłatnej.
Tekszla posiada pędy bez kolców. Liście są trójdzielne, nagie. Kwiaty ma drobne czerwone lub purpurowe. Owoce brunatnoczerwone, smaczne.
Malina kamionka - charakterystyka.

Owoce maliny właściwej są smaczne i pachnące, nadają się do spożycia zarówno na surowo, jak i na przetwory: soki, dżemy, konfitury. Ze względu na obecność związków purynowych powinni ich jednak unikać chorzy na podagrę oraz zapalenie nerek. U niektórych ludzi maliny wywołują uczulenie. U dziko rosnących malin owoce są jednak bardzo często robaczywe. Owoce kamionki w smaku podobne są do porzeczek, jednak zbierane są nieczęsto, gdyż są rzadkie. Można je jeść na surowo. Natomiast owoce tekszli są bardzo poszukiwane w Skandynawii, gdzie uważane są za miejscowy przysmak i używane do sporządzania przetworów, dżemów, likierów itp.
Malina tekszla - charakterystyka.

Malina właściwa bywa wykorzystywana jako surowiec leczniczy. Owoc Fructus Rubi idaei (Bacca Rubi idaei) bogaty jest w cukry (sacharoza, fruktoza, glukoza), olejek eteryczny, pektyny, pochodne cyjanidyny, szereg witamin; oraz liść - Folium Rubi idaei - duża zawartość witaminy C (300 mg%), garbniki, kwasy organiczne, śluzy, żywice. Owoce mają działanie napotne i ogólnie wzmacniające ze względu na zawartość witamin. Podobne działanie, lecz jeszcze silniejsze mają liście, które ponadto działają moczopędnie, żółciopędnie, przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie, ściągająco, oraz poprawiają przemianę materii. Napar z suszu owocowego i liści wykorzystuje się w stanach gorączkowych. Do celów leczniczych zbiera się w lipcu świeżo dojrzałe, jędrne owoce maliny i suszy w suszarni ogrzewanej początkowo w temperaturze ok. 30°C, a następnie dosusza w temperaturze 50°C. Napar z suszonych owoców lub syrop ze świeżych (syrop malinowy podaje się zwłaszcza dzieciom) pobudzają czynność gruczołów potowych i w stanach gorączkowych wywołują po pół godzinie (do godziny) obfite wydzielanie potu. Do celów farmaceutycznych zbiera się również w ciągu lata młode, dobrze wyrośnięte liście maliny i suszy w suszarniach naturalnych w cieniu i przewiewie. Liście maliny działają ściągająco, przeciwbakteryjnie i przeciwzapalnie. Wyciągi wodne, zawierające garbniki, hamują rozwój bakterii jelitowych i zmniejszają biegunkę. Wywołują też nieznaczny rozkurcz mięśni gładkich jelit, naczyń krwionośnych i macicy. Zarówno napar z suszonych owoców maliny, jak i syrop malinowy są od dawna znanym i często stosowanym domowym lekiem napotnym w bakteryjnych i wirusowych chorobach z podwyższoną temperaturą. Owoce maliny wchodzą w skład mieszanki ziołowej Pyrosan (HERBAPOL), stosowanej jako lek napotny i przeciwgorączkowy. Dawniej odwar z liści w mieszance z potażem wykorzystywano do farbowania włosów na czarno.
Malina moroszka - charakterystyka.

Ze względu na doskonałe walory smakowe i zapachowe owoce te są chętnie zjadane nie tylko przez ludzi, ale i przez rozmaite zwierzęta, które przyciąga zarówno jaskrawy kolor jak i silna woń maliny. Owocnie: zewnętrzna i środkowa trawione są w przewodzie pokarmowym, natomiast tak naprawdę najważniejsza część owocu, czyli pestka, przechodzi przez niego z reguły nietknięta i dzięki migracji zwierzęcia może być przeniesiona na dużą odległość od rośliny macierzystej. Taki sposób rozsiewania nasion (diaspor) roślinnych nazywamy endozoochorią.
Malina omszona. 

Spośród innych gatunków warto wymienić malinę omszoną (Rubus strigosus) oraz malinę zachodnią (Rubus occidentalis), która bywa uprawiana jako tzw. czarna malina.
Malina zachodnia - charakterystyka.

Malina właściwa jest uprawiana od średniowiecza jako krzew owocowy. Nietrudno zgadnąć, iż skoro w uprawie malina figuruje od średniowiecza, to do uprawy tejże została wprowadzona przez ówczesnych klasztornych mnichów. Jej uprawa jest w Polsce dość rozpowszechniona. W uprawie znajduje się szereg odmian uprawnych, będących mieszańcami międzygatunkowymi. Forma typowa i liczne odmiany owocują na pędach dwuletnich, od niedawna istnieją w uprawie odmiany owocujące także na pędach jednorocznych, jak m.in. sławna polska odmiana ‘Polana’.

Te owoce również mają swoją mitologiczną historię. Według rzymskich podań wszystkie maliny były kiedyś białe. Pewnego razu, gdy Jowisz był jeszcze dzieckiem, chciał głośnym krzykiem wyprowadzić z równowagi kapłanów bogini urodzaju. Jego opiekunka, nimfa Ida, córka króla Krety, zamierzała łobuziaka uspokoić "zatykając" mu usta malinami. Gdy jednak schylała się, aby zerwać owoc, ostry kolec ukłuł ją w pierś i kropla krwi spadła na owoc, zabarwiając go na czerwono.  

Maliny należą do najpopularniejszych i najbardziej u nas lubianych owoców, taka zaś, a nie inna proporcja pomiędzy zawartością kwasów i cukrów, powoduje że można na surowo spożywać ich nawet duże ilości. Co zawierają maliny? Na każde 100 gramów przypada: wody: 85,0 g, tłuszczów: 0,3 g, białka: 1,3 g, węglowodanów: 8,1 g, KJ = 170. Witaminy: na każde 100 miligramów: B1: 0,02 mg, B2: 0,05 mg, B6: 0,09. C: 25 mg, karoten: 0,0073 mg oraz minerały, również w stu miligramach: sód: 3,0 mg, potas: 170,0 mg, magnez: 30,0 mg, wapń 40,0 mg, fosfor: 44,0 mg oraz żelazo: 1,0 mg.



poniedziałek, 09 marca 2009, ksanthos_trelos

Polecane wpisy

  • Smaczny, lecz groźny pasożyt

    Opieńki kojarzą się oprzede wszystkim z grzybobraniem i wiele osób ceni smak ich kapeluszy. Tymczasem są to groźne pasożyty, które atakują drzewa zarówno żywe,

  • Smaczny pasożyt: Wybrane gatunki

    Opieńki ( Armillaria ) występują w całej Polsce, a w różnych regionach mają rozmaite nazwy, wywodzące się od tego samego rdzenia: pień. W Wielkopolsce i Małopol

  • Las w ogrodzie?

    Wszędzie nowoczesna cywilizacja przynosi zubożenie naturalnej różnorodności. Prawie wszystkie obszary tak urozmaiconego krajobrazu są tym zagrożone: olbrzymie m

TrackBack
TrackBack URL wpisu:
Komentarze
2009/03/09 19:57:14
no, choć o odmianie 'polana' słyszałam, bo ją mam na działce :) naprawdę ciekawe informacje tu są i zawsze coś się dowiem nowego :) Pozdrawiam :)
-
2009/03/11 20:50:10
:)
-
Gość: aisys, *.satfilm.net.pl
2012/04/17 08:35:14
Witam.
Bardzo przydatne informacje można tu znaleźć jako iż zajmuję sie malinami w swojej pracy inżynierskiej bardzo bym poprosiła o źródło tego wpisu
Pozdrawiam
Sylwia
-
Gość: Kasia, 89.18.125.*
2014/06/11 23:32:27
Wlasnie znalazlam na swojej dzialke tekszle czyli kerbär..... Mieszkam w Szwecji i moroszke znalam ale tej pierwszej nie......fajne informacje
-
Gość: Kasia, 89.18.125.*
2014/06/11 23:35:38
kerbär oczywiscie nie kerbär