Ogrody natury...
KWIATEK DLA FINETKI 2 (Custom) blogi ! TAWUŁKA NA BLOGA AKSAMITKA NA BLOGA 3 konkurs ! KASZTANOWIEC NA BLOGA

http://www.cyklamen.blox.pl
Blog > Komentarze do wpisu

Orzech wodny

 
Obszar naszego kraju w przeszłości porastały rozległe lasy, wśród których rozciągały się nieprzebyte bagna i moczary. Rzeki rzeźbiły koryta wedle swego kaprysu, odcinając raz po raz nowe starorzecza. W czasie wezbrań rozlewały swe wody szeroko, stwarzając siedlisko życia niezliczonym gatunkom ptaków i roślin wodno-błotnych. Czyste, zarastające jeziora i małe oczka wodne rozbrzmiewały tysiącem głosów natury. Tylko gdzieniegdzie wśród lasów i bagien dostrzec można było osady ludzkie. Dziś, po upływie zaledwie kilku wieków, krajobraz ten należy do przeszłości. Z rozległych mokradeł, czystych rzek z licznymi starorzeczami i jezior pozostało niewiele. Naturalne zbiorniki wodne oraz tereny podmokłe należą dzisiaj do najsilniej przekształconych siedlisk, a związane z nimi gatunki roślin i zwierząt do najbardziej zagrożonych. Doskonałym przykładem takiej właśnie rośliny, zagrożonej wymarciem w wyniku nieprzemyślanej działalności człowieka, jest kotewka orzech wodny. Jej historia jest jednak o tyle ciekawa, że jest ona jednocześnie przykładem gatunku, który swe przetrwanie w dużej części zawdzięcza właśnie gospodarczej działalności człowieka.

Kotewka orzech wodny (Trapa natans) należy do rodziny kotewkowatych (
Trapaceae). Występuje w stanie dzikim w zachodniej, środkowej i południowo-wschodniej Europie, południowo-zachodniej Azji, na Syberii; zawleczony do Ameryki Północnej, Ameryki Południowej i Australii. W Polsce osiąga północną granicę zasięgu, jest rośliną bardzo rzadką. Relikt trzeciorzędowy. Naturalnymi siedliskami kotewki były pierwotnie przede wszystkim starorzecza i zarastające jeziora. Zdecydowana większość współczesnych stanowisk, to stawy rybne oraz powstałe w wyniku obwałowania i regulacji rzek starorzecza, które należy uznać za wtórne. Rośnie przeważnie na podłożu mulistym lub gliniasto-ilastym. Kotewka jest rośliną jednoroczną. Oznacza to, że cały cykl życiowy (kiełkowanie, wzrost, kwitnienie, owocowanie) zamyka w ciągu jednego sezonu wegetacyjnego. Jesienią rozety rozpadają się, a ich fragmenty wraz z ciężkimi orzechami opadają na dno zbiornika, gdzie czekają na sprzyjające kiełkowaniu warunki. Kotewka, będąc rośliną termofilną, najlepsze do rozwoju warunki znajduje w płytkich (od 0,5 do 2 m głębokości), szybko nagrzewających się zbiornikach, z żyzną, stojącą lub wolno płynącą wodą. 

Kotewka orzech wodny (Trapa natans, ang. water-chestnut) zwana również kasztanem wodnym, orzechem kolącym czy kotwiczką, jest rośliną wodną korzeniącą się w dnie zbiornika. Podwodna łodyga jest cienka, wiotka, rurkowa o długości 50–150 cm, wyjątkowo może osiągać do 4 m. Zgrubiała przy powierzchni wody. Pływające na powierzchni wody liście skupione są w różnej wielkości rozety (do około 50 cm średnicy), które połączone są z korzeniami właśnie tą długą nitkowatą łodygą. Blaszka liściowa ma rombowy kształt i wymiary 4-5 na 3,5-6 cm, szczytowe brzegi ma nierówno ząbkowane. Liście rozetkowe są z wierzchu gładkie, a spodem owłosione, grube, woskowane. Mogą mieć kolor ciemnozielony lub czerwonawy. Osadzone są na długich do 21 cm ogonkach, które są rozdęte i zawierające liczne komory powietrzne, ułatwiające rozecie utrzymywanie się na powierzchni wody. Liście podwodne są drobne, równowąskie i krótkotrwałe, a z ich kątów wyrastają kilkucentymetrowe, pierzasto rozgałęzione korzenie asymilacyjne. Kwiaty są drobne i niepozorne. Białe, osadzone na szypułce długości ok. 1 cm, wzniesione nad wodą. Wyrastają pojedynczo z kątów liści pływających. Kielich o czterech sztywnych, lancetowatych działkach, które po przekwitnięciu kwiatu przekształcają się w kolce osadzone na rogach owocu. Korona czteropłatkowa, płatki odwrotnie jajowate, długości do 8 mm. Kwitnie latem (VI-VIII/IX). Bardzo osobliwe są natomiast owoce kotewki, z których kształtem związana jest łacińska nazwa rodzajowa tej rośliny – Trapa
. Przypominają one nieco czteroramienne kotwiczki zwane z łaciny calcitrapa, używane niegdyś jako przeszkoda dla nacierającej konnicy. Drugi, gatunkowy człon, nazwy natans, znaczy „pływający” i wskazuje na wodne środowisko życia rośliny. Duże orzechy (wielkości orzecha włoskiego) zaopatrzone są w cztery długie i ostre wyrostki zakończone zadziorkami. Spełniają one funkcje zarówno ochronne jak i „transportowe”. Dzięki nim orzech przyczepiony do piór czy sierści zwierzęcia może zostać przeniesiony w nowe miejsce. Dojrzałe orzechy są bardzo twarde, co sprawia, że nasiona w ich wnętrzu są dobrze zabezpieczone przed działaniem niekorzystnych czynników zewnętrznych. Zdarza się, że owoce pogrążone w mule trwają w uśpieniu przez wiele lat nim wykiełkują. Nasiona do wykształcenia potrzebują wyższej temperatury wody (trwale powyżej 10°C).

Roślina ta ma jadalne i bardzo smaczne orzechy. Bogate w skrobię nasiona kotewki od dawna wykorzystywane były przez ludzi w celach spożywczych. Orzechy te sprzedawano na targach, zjadano na surowo bądź po ugotowaniu w słonej wodzie. Surowe owoce są trujące i przed spożyciem należy je ugotować. W dworach mielono je na mąkę, z której potem wypiekano ciastka. Od neolitu zbierane są na pokarm. Od średniowiecza do XVIII w. roślina uprawiana w Europie, nadal uprawiana w Chinach i Indiach; gotowane orzechy kotewki można spotkać w chińskich restauracjach. Ze względu na swoje ostre wyrostki, orzechy kotewki były również wykorzystywane do obrony. Rozsypywano je wokół zabudowań w celu ochrony przed złodziejami. Jeszcze do niedawna w naszym kraju, na terenach gdzie kotewka występowała obficie, jej młode orzechy stanowiły istotny składnik diety zwierząt gospodarskich. Ze skorupek orzechów wyrabiano ozdoby.
 
Orzechy kotewki (zdjęcia: 1 i 3), orzechy na brzegu stawu (2) oraz puste łupiny nasienne kotewki (4).
 
 
 

Roślina nadaje się do uprawy w oczkach wodnych. Orzech wodny stał się ostatnio bardzo popularny i jest sprzedawany praktycznie w każdym sklepie z roślinami wodnymi w cenie około 6,- zł za sztukę. Tak więc, z jego zdobyciem nie będzie problemu. Rozeta liści wygląda bardzo efektownie i niezwykle. Jeśli lato będzie upalne i zapewnimy roślinie dobre warunki, kotewka może zakwitnąć, a nawet wydać owoce. Należy ją sadzić w gliniasto-ilastym podłożu na głębokości co najmniej 30 cm. Choć łacińska nazwa (natans) wskazuje na to, że jest to roślina pływająca, to w tym przypadku trafniejsza wydaje się być nazwa polska. Kotewka (jak nazwa wskazuje) powinna być zakotwiona w podłożu. Sprzedawana bywa jednak jako roślina pływająca. U kupowanych okazów brak jest charakterystycznej łodygi, którą można by posadzić, ponieważ rośliny przeznaczone do sprzedaży ścina się tuż pod powierzchnią wody, zbierając same rozety. Tak więc w naszym oczku mamy sytuację odwrotną niż w naturze i łodyga zamiast rosnąć do góry, rośnie w dół szukając zakotwienia. Orzech wodny lubi płytkie, szybko nagrzewające się zbiorniki oraz wodę o odczynie lekko kwaśnym i stanowisko słoneczne do umiarkowanie zacienionego. W akwenach dobrze natlenionych i obfitujących w substancje odżywcze rozwija się najlepiej. Uwielbia podłoża żyzne i muliste. Jeśli nie pasuje mu środowisko może najpierw sczerwienieć, po czym zginąć. Roślinę rozmnażamy przez wysiew orzechów. Orzech-kotwica ma bardzo ostre wypustki, które mogą kaleczyć folię w sztucznych oczkach wodnych. Aby temu zapobiec nasiona wysiewany w pojemniku - doniczce. Roślina jest odporna na choroby. Literatura podaje, że w przypadku bezmroźnych zim (do -5°C) roślina może przezimować. Kotewka jest objęta całkowitą ochroną. Nie można jej pozyskiwać z naturalnego środowiska! Jest to prawnie zabronione. Kupując roślinę w sklepie warto się upewnić, że pochodzi ona z sztucznej hodowli, a nie z rezerwatów przyrody!!!

W cieplejszych krajach Europy i Azji, a przede wszystkim w Ameryce bywa kotewka nazywana zarazą wodną, ze względu na to, iż zarasta zbiorniki ścisłą warstwą powodującą tamowanie szlaków wodnych.

poniedziałek, 19 stycznia 2009, ksanthos_trelos
TrackBack
TrackBack URL wpisu: